Lazistan’ın Geleneksel Tulum Müziği

2 dakikalık okuma

Tulum (Lazuri: guda), Doğu Karadeniz kıyısının simgesel gaydası ve Lazistan'ın en tanınabilir seslerinden biridir. İskoç gaydasının aksine, tulumda drone sesi yoktur: iki paralel melodi borusu kullanır, bu da ona sürekli, vızıldayan, derin ritmik bir ses verir ve dansçıları saatlerce coşturabilir.

Nasıl yapılır

Bu enstrüman, bütün bir keçi veya koyun derisinden yapılır; deri temizlenir ve birkaç gün boyunca su, mısır unu, yoğurt ve tuz karışımında bekletilir. Şimşir ağacından oyulmuş ve parmak delikleriyle delinmiş çift melodi borusu (çift), derinin bir bacağına sabitlenir; diğer bacağına ise deri valfli basit bir üfleme borusu bağlanır. Çalgıcı, torbayı bir kolunun altında şişirir ve sesin kesintisiz kalması için sürekli olarak sıkar.

Laz şenliklerinin kalp atışı

Tulum, Karadeniz'in hızlı dairesel dansı olan horon'dan ayrı düşünülemez. Düğünlerde, dağ festivallerinde ve köy toplantılarında, dansçıların omuz omuza takip ettiği amansız tempoyu belirler. Genellikle üç telli bir keman olan kemençe ve daha büyük etkinliklerde davul ve zurna eşlik eder.

Bu enstrüman sadece Lazlara özgü değil: Hemşinler, Karadeniz Türkleri ve Pontus Rumları tarafından da kullanılıyor ve bu da onu tüm bölge genelinde ortak bir kültürel bağ haline getiriyor. Birol Topaloğlu gibi müzisyenler, geleneksel tulum repertuarının yok olmadan önce kaydedilmesi ve yeniden canlandırılmasına kariyerlerini adamışlardır.

Tescilli miras

Bölgesel gayda yapımı ve icrası, UNESCO’nun somut olmayan kültürel miras listesine kayıtlıdır; bu da bu mütevazı keçi derisi çalgının, onu çalan toplulukların kimliği için ne kadar merkezî olduğunun bir göstergesidir.

Üstteki fotoğraf: Laz müzisyen Birol Topaloğlu'nun tulum çalarken çekilmiş fotoğrafı, Macukali tarafından çekilmiştir, CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.