2 წთ კითხვა
დემოგრაფია
ლაზების მოსახლეობა და დემოგრაფია
ლაზური მოსახლეობის შეფასება რთულია, რადგან თურქეთი არ აგროვებს აღწერის მონაცემებს ეთნიკური კუთვნილების ან მშობლიური ენის შესახებ. აქ წარმოდგენილი ციფრები ეფუძნება მეცნიერების, ლინგვისტებისა და ლაზური კულტურული ორგანიზაციების შეფასებებს.
მოსახლეობის გამოთვლა
| კატეგორია | შეფასება | წყარო |
|---|---|---|
| ლაზური წარმოშობის ადამიანები (თურქეთი) | 500,000 – 1,000,000 | სამეცნიერო შეფასებები |
| მშობლიურ ლაზურ ენაზე მოსაუბრე | 20,000 – 30,000 | UNESCO / Ethnologue |
| ლაზები საქართველოში | 2,000 – 5,000 | ქართული აღწერა |
| ლაზები გერმანიაში | 10,000 – 30,000 | შეფასებები გაერთიანების წევრებისთვის |
| საერთო სავარაუდო ჯამი | 500,000 – 1,000,000+ |
გეოგრაფიული გავრცელება თურქეთში
თურქეთში ლაზების ძირითადი მოსახლეობის ცენტრებია:
ტრადიციული სამშობლო (შავი ზღვის სანაპირო)
- რიზეს პროვინცია: პაზარი, არდეშენი, ჩამლიჰემშინი, ისტორიულად ყველაზე მჭიდროდ ლაზებით დასახლებული რაიონები.
- ართვინის პროვინცია: ფინდიკლი, არჰავი, ჰოპა, ქემალფაშა, ბორჩკა, აღმოსავლეთ ლაზების გული.
ურბანული ცენტრები (თურქეთის დიასპორა)
- სტამბოლი: ლაზეთის გარეთ ყველაზე დიდი ლაზური მოსახლეობა, რომელიც ტრადიციულად შავი ზღვის მიგრანტებს ასახლებდა.
- ანკარა: დედაქალაქი, ლაზური თემის მნიშვნელოვანი შემადგენლობით
- ბურსა: ლაზი მუშების ინდუსტრიული ცენტრი
- დუზჯე/საქარია: ტერიტორიები, სადაც ლაზური თემები განსახლდნენ
- კოჯაელი/იზმიტი: შავი ზღვის მიგრანტებით დასახლებული ინდუსტრიული რეგიონი
ენის სიტუაცია
ლაზური მოსახლეობის სავარაუდო რაოდენობას (500,000–1,000,000) და თავისუფლად მოლაპარაკეთა რაოდენობას (20,000–30,000) შორის არსებული სხვაობა ენობრივი ცვლილების სიმძიმეს ასახავს. ლაზური წარმოშობის მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა ამჟამად თურქულად საუბრობს, როგორც მათ ძირითად ენად. ენობრივი სიტუაცია ხასიათდება შემდეგი მახასიათებლებით:
- თავისუფლად მოლაპარაკეთა უმეტესობა 40 წელს გადაცილებულია
- ქალაქელი ლაზები იშვიათად საუბრობენ ლაზურად.
- თაობათაშორისი გადაცემა დიდწილად შეწყვეტილია ოჯახების უმეტესობაში
- პასიური ცოდნა (გაგება საუბრის გარეშე) ახალგაზრდა თაობაში უფრო გავრცელებულია, ვიდრე აქტიური თავისუფლად საუბარი.
ანამნეზში პოპულაციის მონაცემები
ოსმალეთის ეპოქის ჩანაწერები ლაზისტანის სანჯაკის (ადმინისტრაციული ოლქი) მოსახლეობის შესახებ გარკვეულ ისტორიულ მონაცემებს გვაწვდის:
- 1835: ლაზისტანის სანჯაკი, როგორც აღრიცხვის მიხედვით, ძირითადად ლაზურენოვანი მოსახლეობის მქონე ტერიტორია იყო.
- 1877–78: რუსეთ-თურქეთის ომის შემდეგ, ლაზების ნაწილი საქართველოს საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიებიდან მიგრირდა.
- 1923: თურქეთის რესპუბლიკის დაარსებამ ასიმილაციის პოლიტიკის დასაწყისი აღნიშნა.
- 1960-იანი–1970-იანი წლები: დაიწყო მასობრივი მიგრაცია დასავლეთ თურქეთის ქალაქებსა და გერმანიაში.
იუნესკოს კლასიფიკაცია
იუნესკო ლაზურ ენას „გადაშენების პირას მყოფ“ ენად მიიჩნევს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ბავშვები სახლში ამ ენას, როგორც მშობლიურ ენას, აღარ სწავლობენ. მნიშვნელოვანი ჩარევის გარეშე, მათ შორის ფორმალური განათლების, მედიაწარმოებისა და ინსტიტუციური მხარდაჭერის გარეშე, ენას ერთი ან ორი თაობის განმავლობაში გაქრობის საფრთხე ემუქრება.